KSO Glorieux Sint-Bernarduscollege Technisch Instituut O.L.Vrouw Vrij Technisch Instituut Sint-Lucas Vrij Landelijk Instituut Oudenaarde
  Home
 
   

Van BaO naar SO

Voor een 12-jarige is de overstap van basis- naar secundair onderwijs behoorlijk groot.
Naast het veranderen van school, moet het kind zich ook aanpassen aan een totaal andere werkwijze.

Waar in het basisonderwijs alle vakken werden onderwezen door één leerkracht, zullen in het secundair onderwijs de lessen worden gegeven door een team leerkrachten.
De band tussen leerling en leerkracht is dus ook veel minder sterk dan in het BaO.

Daarenboven worden andere werkvormen toegepast. Zo wordt bvb meer beroep gedaan op een grotere zelfstandigheid van de leerling.

Om onze kinderen hierbij te helpen, worden in de scholengemeenschap inspanningen gedaan om het BaO en het SO dichter bij elkaar te brengen.

Door de leerkrachten van beide onderwijsniveau's met elkaar in contact te brengen en elkaars werkmethoden toe te lichten, kunnen de kinderen enerzijds reeds vanaf het BaO beter voorbereid worden op de grote overstap en anderzijds in het SO beter opgevangen worden.

Terug naar boven

Samenwerking tussen het Basisonderwijs en het Secundair Onderwijs i.v.m. zelfstandig leren.

 

Leren

Leren is een proces waarbij de lerende op een actieve en constructieve manier informatie bewerkt en verwerkt tot functionele kennis en kunde.

Het is een cumulatief proces: men bouwt steeds verder op of men verfijnt de verworven kennis.

Het proces is contextueel: samen met de kennis en kunde die wordt opgebouwd, wordt steeds ook informatie uit de leercontext opgenomen.

Er zijn enkele maatschappelijke ontwikkelingen die gevolgen hebben voor het onderwijzen:

  1. De kennis verandert snel: kennis leren verwerven wordt belangrijker dan de kennis zelf.
  2. Explosieve groei van ICT: klassikaal , frontaal onderwijs wordt teruggedrongen.
  3. Toenemende individualisering: uniformiteit lijkt voorbij.
  4. Een verschuiving van aanbod- naar vraagsturing: de ll. wordt klant.

Door die ontwikkelingen wordt het doel van onderwijzen niet alleen

  1. het bijbrengen van kennis en vaardigheden
  2. maar ook het bijbrengen van leer- en probleemoplossende vaardigheden.

De school leert de jongeren omgaan met de veelheid van informatie en het persoonlijk verwerken ervan. Alle vormen van zelfontdekkend leren kunnen hierbij helpen.

Door deze ontwikkeling moet men de visie op onderwijs nuanceren.

Vroeger stelde men dat elk onderwijsniveau een voorbereiding was op het volgende.

Nu stelt men dat het BaO niet zomaar voorbereidt op het secundair, maar dat dit basisonderwijs een schakel vormt in het ononderbroken ontwikkelingsproces van elke persoon ( van 2,5 tot 18 jaar)

De scharnierpunten mogen geen breekpunten zijn. Daarom is het belangrijk dat de overgang tussen BaO en SO zo vlot mogelijk verloopt.

Terug naar boven

Zelfstandig werken in het BaO

Wat?

Bij zelfstandig werken bepaalt de leraar het leerdoel, de taken, en de manier waarop die uitgevoerd worden. De leraar stuurt, controleert en evalueert. De leerlingen voeren de opdracht zo zelfstandig mogelijk uit, individueel of in groep.

Hoe?

Een werkvorm waarbij die leervaardigheden op een volwaardige manier aan bod komt is het contractwerk. Dit is een organisatievorm waarbij:

  • voor elke leerling een activiteitenpakket met moet- en magopdrachten wordt samengesteld
  • dat formeel in een werkbrief wordt vastgelegd
  • dat leerlingen in een bepaalde periode ( contractwerktijd)
  • relatief zelfstandig moet afwerken ( duur, volgorde)

Contractwerk stimuleert volgende vaardigheden:

  • zelfstandig leren verwerken van informatie
  • leren plannen en organiseren van leeractiviteiten
  • leren omgaan met de tijd
  • leren oplossen van allerlei problemen
  • leren gebruik maken van informatiebronnen
  • toezien op de kwaliteit van het eigen leerproces
  • voeling krijgen met eigen leerprocessen
  • voeling krijgen met eigen leer- en werkhouding.

Contractwerk stimuleert ook de motivatie en de betrokkenheid:

  • verschillende soorten opdrachten, nieuwsgierigheid opwekken
  • gevoel van controle over de situatie
  • aangepaste moeilijkheidsgraad

Contractwerk speelt in op de verschillen tussen de leerlingen door:

  • hetzelfde takenpakket : de leerlingen kunnen de volgorde en het tempo zelf bepalen
  • hetzelfde takenpakket met extra mag-taken : verruimt het pakket voor de snelle leerlingen en geeft de tragere leerlingen meer tijd.
  • Sommige leerlingen krijgen extra hulp en ondersteuning.
Terug naar boven

Zelfstandig LEREN in het SO

Bij zelfstandig leren zal de leraar bepaalde leerbeslissingen uitbesteden aan de leerling. Die beslissingen kunnen betrekking hebben op wat geleerd wordt en hoe geleerd wordt.

Het kenmerkend verschil met zelfstandig werken is dat de leerlingen niet alleen worden aangezet tot het zelfstandig uitvoeren van leertaken zoals in het BaO maar ook tot het :

  • zelfstandig plannen
  • sturen
  • bewaken
  • evalueren van hun leerproces

Ze verwerven op die manier niet alleen zelfstandigheid in het uitvoeren van taken, maar leren ook ontdekken hoe zij best leren.

Centraal in het zelfstandig werk is het leerproces.

Terug naar boven

Van zelfstandig WERKEN  naar zelfstandig LEREN

Men zou denken dat zelfstandig werken en zelfstandig leren opeenvolgende fases zijn in een proces waarbij de leraar steeds meer beslissingen aan de leerlingen overlaat.

In de praktijk ziet men dat die overgang niet altijd probleemloos verloopt.

  • wanneer bv. nieuwe, complexe leerstof aan de orde is, zal de leraar van zelfstandig leren moeten overschakelen naar zelfstandig werken of zelfs zelf uitleggen of voordoen.
  • een te ver doorgedreven invulling van zelfstandig werken kan de groei naar zelfstandig leren blokkeren.
  • als de leeraanpak zo sterk voorgestructureerd blijft dat er voor de leerlingen      geen keuzemogelijkheid bestaat, dan staat dit de overgang naar zelfstandig leren duidelijk in de weg.
  • als er bij zelfstandig werken voortdurend specifieke en steeds gelijkaardige opdrachten gegeven worden of steeds dezelfde leeractiviteiten aan bod komen, dan krijgt de leerling onvoldoende kansen om alternatieven te ervaren en een eigen aanpak te ontwikkelen.

De gulden middenweg dus ...

Wel is het zo dat zelfstandig werken een voorwaarde is om tot zelfstandig leren te komen. Een uitstekende overgangsmogelijkheid tussen zelfstandig werken en zelfstandig leren is zelfstandig samenwerken.

De uitdaging waarvoor scholen staan is een weg te bedenken om via allerlei vormen van zelfstandig werk leerlingen te brengen tot zelfstandig leren. Dit betekent dat in de lessen veelvuldig aandacht besteed wordt aan vaardigheden zoals het zelf kunnen plannen, zelf leeractiviteiten en leermiddelen kiezen en gebruiken, reflecteren over het eigen leerproces, ...

Het is zeker niet de bedoeling dit in elke les toe te passen, maar een variatie aan actieve werkvormen kan alleen maar de leerlingen ten goede komen.

De leereffecten zijn:

  • 14 % van wat we horen
  • 22 % van wat we zien
  • 30 % van wat we anderen zien doen
  • 72 % van wat gekoppeld wordt aan eigen ervaringen
  • 83 % van wat we in uitdagende opdrachten moeten doen
  • 92 % van wat we anderen uitleggen

Leerpiramide

Terug naar boven

Begeleid zelfstandig leren in het eerste jaar SO - Voorstel

In het BaO wordt het zelfstandig werken al druk geoefend.

Onze taak bestaat erin om een manier te vinden om het zelfstandig leren bij de leerlingen te bevorderen zonder de vorm klakkeloos over te nemen van het BaO.

Op welke manier kunnen wij de leerlingen zelf aan het werk zetten, ze zelf stukken leerstof laten ontdekken, via groepswerk of concrete taken ?

We willen kleinschalig beginnen.

Hoe? : starten via de vakwerkgroep Nederlands.

Reden: het vak beschikt over veel lesuren.

er geven veel leerkrachten dit vak, zodat er samengewerkt en uitgewisseld kan worden.

Voorstel: iedere leerkracht Nederlands van het 1ste SO (of samen met enkele collega's) werkt 1 les begeleid zelfstandig leren voor en probeert dit eens uit in de eigen les. Om het een beetje overzichtelijk te maken kan het misschien volgens volgend stramien :

  1. Doel van de opdracht
  2. Materiaal ( boek, teksten, woordenboek, computer ...)
  3. Individueel of in groep
  4. Opdracht zelf
  5. Verbetering ( met correctiesleutel, klassikaal ...)
  6. Evaluatie

Nadien volgt een vakvergadering Nederlands schooloverschrijdend.

Deze vergadering verliep positief. Er werd samen gepraat over:

  • ervaringen met nieuwe werkvormen
  • voor- en nadelen van zelfstandig werk
  • praktische organisatie van zulke lessen
  • differentiatie-oefeningen gebaseerd op de cursus: "Jongeren aanspreken op hun leer-kracht" van Luk Bosman + voordelen

De gemaakte lessen werden doorgegeven aan elkaar. Er werden afspraken gemaakt om de lessen van elkaar eens uit te proberen en ev. nieuwe lessen te maken en uit te wisselen in een volgende vergadering.

Dit schooljaar worden ook de leerkrachten van biologie, Frans en wiskunde aangesproken om eens een les zelfstandig werk uit te proberen en nadien over de scholen heen ervaringen uit te wisselen.

Van BaO naar SO
Samenwerking
Leren
Zelfstandig werken in het BaO
Zelfstandig LEREN in het SO
Van zelfstandig WERKEN naar zelfstandig LEREN
Begeleid zelfstandig leren in het eerste jaar SO - Voorstel
   
 
home   vorig scherm   contact   afdrukken   naar boven